Proses Belanjawan Malaysia: Dari Penyediaan hingga Kelulusan Parlimen

Secara ringkas, proses belanjawan Malaysia mempunyai lapan peringkat utama:

1. Mengadakan libat urus pra-belanjawan dengan orang ramai, perniagaan dan pemegang taruh.
2. Mengeluarkan Kenyataan Prabelanjawan yang menggariskan bidang tumpuan belanjawan.
3. Menyusun anggaran hasil dan perbelanjaan setiap kementerian dalam dokumen belanjawan.
4. Membentangkan Rang Undang-Undang Perbekalan untuk bacaan kali pertama di Dewan Rakyat.
5. Menyampaikan Ucapan Belanjawan semasa usul bacaan kali kedua, diikuti perbahasan peringkat dasar.
6. Meneliti peruntukan setiap kementerian di peringkat jawatankuasa sebelum bacaan kali ketiga.
7. Menghantar rang undang-undang yang diluluskan Dewan Rakyat kepada Dewan Negara.
8. Mendapatkan Perkenan Diraja Yang di-Pertuan Agong supaya Akta Perbekalan menjadi undang-undang.

Bagaimana Kementerian Kewangan menyediakan belanjawan?

Kementerian Kewangan menyediakan belanjawan melalui libat urus awam, kenyataan prabelanjawan dan unjuran fiskal jangka sederhana. Bagi Belanjawan 2027, Majlis Libat Urus Belanjawan 2027 diadakan pada 18 Ogos 2026 dengan hampir 400 peserta. Selepas itu, sesi kumpulan fokus dan jelajah turut diadakan untuk mendapatkan pandangan tambahan.

Pada 18 Ogos 2026 juga, Kementerian Kewangan mengeluarkan Kenyataan Prabelanjawan 2027 yang menggariskan 10 bidang tumpuan. Di samping itu, orang ramai boleh menghantar idea melalui portal cadangan belanjawan yang dilancarkan pada tarikh yang sama. Menurut kenyataan itu, Belanjawan 2027 ialah belanjawan kedua di bawah Rancangan Malaysia Ketiga Belas (RMK13).

Tambahan pula, Akta 850 mewajibkan Menteri Kewangan merumuskan Rangka Kerja Fiskal Jangka Masa Sederhana, iaitu unjuran kedudukan fiskal bagi tiga hingga lima tahun. Sebagai contoh, Tinjauan Fiskal 2027 memuatkan rangka kerja bagi tempoh 2027 hingga 2029. Oleh itu, proses belanjawan tahunan sentiasa dirancang dalam konteks sasaran fiskal beberapa tahun.

Bagaimana belanjawan diluluskan di Dewan Rakyat?

Belanjawan diluluskan di Dewan Rakyat melalui tiga bacaan Rang Undang-Undang Perbekalan, dengan perbahasan peringkat dasar dan peringkat jawatankuasa di antaranya. Menurut Peraturan Mesyuarat 66 Peraturan Mesyuarat Dewan Rakyat (pautan luar, tetingkap baharu), perbahasan dasar diperuntukkan tidak melebihi 13 hari. Daripada tempoh itu, sekurang-kurangnya dua hari diperuntukkan bagi jawapan Menteri-Menteri.

Seterusnya, peringkat jawatankuasa dihadkan kepada 20 hari, dan jadual dalam rang undang-undang diselesaikan sebelum fasal-fasalnya. Akhirnya, usul bacaan kali ketiga dicadangkan oleh seorang Menteri dan diputuskan tanpa pindaan atau perbahasan. Jadual terkini boleh disemak dalam Takwim Dewan Rakyat (pautan luar, tetingkap baharu).

Apa itu Rang Undang-Undang Perbekalan?

Rang Undang-Undang Perbekalan ialah rang undang-undang yang membenarkan wang dikeluarkan daripada Kumpulan Wang Disatukan untuk perkhidmatan Kerajaan bagi satu tahun. Perkara 100 Perlembagaan Persekutuan menetapkan bahawa perbelanjaan yang tidak dipertanggungkan pada Kumpulan Wang Disatukan mesti dimasukkan ke dalam Rang Undang-Undang Perbekalan. Dalam proses belanjawan, rang undang-undang inilah yang diundi oleh Ahli Parlimen.

Sebagai contoh, Rang Undang-Undang Perbekalan 2027 (D.R.25/2026) (pautan luar, tetingkap baharu) membenarkan pengeluaran tidak melebihi RM261,379,298,500. Jumlah itu diperuntukkan mengikut Maksud dalam Jadual, seperti B.1 Parlimen Malaysia dan B.10 Perbendaharaan. Namun, perbelanjaan yang dipertanggungkan, seperti pencen dan caj hutang di bawah Perkara 98, dibayar terus tanpa diundi setiap tahun.

Di samping itu, belanja pembangunan diluluskan melalui ketetapan Anggaran Pembangunan di bawah Akta Kumpulan Wang Pembangunan 1966. Ketetapan itu dirujuk kepada jawatankuasa yang sama dan dibahaskan serentak dengan Rang Undang-Undang Perbekalan. Oleh itu, angka dalam rang undang-undang lebih kecil daripada jumlah perbelanjaan Persekutuan sebanyak RM459.8 bilion.

Apakah peranan Dewan Negara dan Perkenan Diraja?

Dewan Negara meneliti Rang Undang-Undang Perbekalan selepas diluluskan oleh Dewan Rakyat, manakala Perkenan Diraja menjadikannya undang-undang. Bagi Belanjawan 2027, Mesyuarat Ketiga Dewan Negara dijadualkan pada 30 November hingga 22 Disember 2026.

Menurut Perkara 67 Perlembagaan Persekutuan, rang undang-undang wang hanya boleh dibawa oleh seorang Menteri dan tidak boleh bermula di Dewan Negara. Selain itu, Perkara 68 menetapkan bahawa jika Dewan Negara tidak meluluskan rang undang-undang wang tanpa pindaan dalam tempoh sebulan, rang undang-undang itu dikemukakan untuk diperkenankan. Pengecualian ini terpakai melainkan jika Dewan Rakyat mengarahkan selainnya.

Seterusnya, Perkara 66 menghendaki Yang di-Pertuan Agong memperkenankan rang undang-undang dalam masa 30 hari. Malah, jika perkenan tidak diberikan dalam tempoh itu, rang undang-undang tersebut tetap menjadi undang-undang selepas tempoh itu tamat. Walau bagaimanapun, undang-undang hanya berkuat kuasa selepas disiarkan. Selepas Akta Perbekalan berkuat kuasa, proses belanjawan beralih kepada pelaksanaan oleh kementerian dan agensi mengikut peruntukan yang diluluskan dan pekeliling yang dikeluarkan.

Apa beza Rang Undang-Undang Perbekalan dan Rang Undang-Undang Kewangan?

Rang Undang-Undang Perbekalan membenarkan perbelanjaan, manakala Rang Undang-Undang Kewangan meminda undang-undang cukai bagi melaksanakan langkah cukai belanjawan. Perbezaan ini penting kerana Perkara 96 menetapkan bahawa tiada cukai boleh dikenakan kecuali melalui undang-undang persekutuan.

Sebagai contoh, Rang Undang-Undang Kewangan 2025 (D.R.38/2025), yang meminda Akta Cukai Pendapatan 1967 bagi Tahun Taksiran 2026, diluluskan Dewan Rakyat pada 1 Disember 2025. Oleh sebab itu, langkah cukai Belanjawan 2027 kekal sebagai cadangan sehingga rang undang-undang kewangannya diluluskan. Ketahui lebih lanjut tentang hasil yang dikutip di bawah undang-undang cukai, serta tarikh langkah mula berkuat kuasa dan status langkah selepas kelulusan.

Bila Belanjawan 2027 dijadual diundi?

Undian akhir Belanjawan 2027 di Dewan Rakyat dibuat selepas peringkat jawatankuasa berakhir, tetapi takwim Parlimen tidak menyatakan tarikhnya secara khusus. Namun, peringkat jawatankuasa dijadualkan berakhir pada 26 November 2026, dan Mesyuarat Ketiga Dewan Rakyat berlangsung hingga 8 Disember 2026.

Sebagai perbandingan, Rang Undang-Undang Perbekalan 2026 diluluskan oleh Dewan Rakyat pada 1 Disember 2025. Selain itu, Peraturan Mesyuarat 66 menghendaki Tuan Yang di-Pertua mengemukakan masalah untuk diputuskan pada hari terakhir perbahasan dasar. Oleh itu, undian bacaan kali kedua dibuat pada akhir peringkat dasar selepas jawapan Menteri. Sementara itu, bacaan kali ketiga diputuskan selepas peringkat jawatankuasa selesai. Semak perkembangan belanjawan yang sedang dibahaskan dari semasa ke semasa.

Apa yang berlaku jika belanjawan lewat diluluskan?

Jika belanjawan lewat diluluskan, Perkara 102 Perlembagaan Persekutuan membenarkan Parlimen meluluskan perbelanjaan bagi sebahagian tahun melalui undang-undang sebelum Rang Undang-Undang Perbekalan diluluskan. Selain itu, Perkara 103 membolehkan pendahuluan daripada Kumpulan Wang Luar Jangka untuk keperluan yang mendesak dan tidak dijangka.

Sebagai contoh sejarah, Belanjawan 2023 yang asal dibentangkan pada 7 Oktober 2022. Belanjawan 2023 kemudiannya dibentangkan semula pada 24 Februari 2023 dengan peruntukan RM388.1 bilion. Justeru, proses belanjawan mempunyai mekanisme supaya perkhidmatan Kerajaan dapat diteruskan walaupun kelulusan tertangguh. Untuk asas konsep, rujuk maksud belanjawan negara dan asal usul istilah rasmi Belanjawan. Seterusnya, semak langkah yang mungkin anda layak selepas belanjawan diluluskan.